Kaldırma Operasyonlarında En Sık Yapılan 10 Kritik Hata

Kaldırma operasyonları; vinç, yük, kaldırma aksesuarları, operatör, işaretçi, zemin koşulları ve çevresel risklerin birlikte değerlendirilmesini gerektiren yüksek riskli çalışmalardır.

Sahada yapılan küçük bir planlama hatası; yükün kontrolsüz hareket etmesine, ekipman hasarına, devrilmeye, çalışanların ezilmesine veya ciddi iş kazalarına neden olabilir.

1Yük Ağırlığının Doğru Belirlenmemesi

Kaldırma operasyonunun en temel verisi yükün gerçek ağırlığıdır. Yük ağırlığının tahmini olarak belirlenmesi veya ekipman üzerindeki eski ya da yanlış bilgilerin kullanılması, kaldırma kapasitesinin hatalı değerlendirilmesine neden olabilir.

Toplam kaldırılan yük hesaplanırken yalnızca ana yük değil;

• yükün kendi ağırlığı,
• kanca bloğu,
• sapanlar,
• travers,
• mapa,
• kilit, zincir ve diğer kaldırma aksesuarları

birlikte değerlendirilmelidir. Yük ağırlığı mümkün olduğunca teknik doküman, üretici bilgisi veya doğrulanabilir ölçüm üzerinden belirlenmelidir.

2Vinç Kapasitesinin Sadece Tonaj Üzerinden Değerlendirilmesi

Sahada en sık yapılan yanlışlardan biri, örneğin “50 tonluk vinç 10 tonluk yükü rahat kaldırır” şeklinde değerlendirme yapılmasıdır.

Vinçlerin kaldırma kapasitesi sabit değildir. Kapasite; çalışma yarıçapına, bom uzunluğuna, bom açısına, karşı ağırlık konfigürasyonuna, destek ayaklarının durumuna ve çalışma konfigürasyonuna göre değişebilir.

Bu nedenle esas alınması gereken veri, vincin üzerinde yazan nominal tonaj değil, üreticinin yük tablosunda ilgili çalışma koşulu için belirtilen kapasitedir.

3Çalışma Yarıçapının Yanlış Hesaplanması

Yükün vinç merkezinden uzaklaşmasıyla birlikte vincin kaldırma kapasitesi önemli ölçüde azalabilir. Çalışma yarıçapının yanlış belirlenmesi, yük tablosundan yanlış kapasite değerinin seçilmesine neden olur.

Özellikle yükün kaldırıldıktan sonra döndürülerek daha uzak bir noktaya bırakılacağı operasyonlarda yalnızca başlangıç yarıçapı değil, operasyon boyunca oluşabilecek en olumsuz çalışma yarıçapı dikkate alınmalıdır.

4Sapan ve Kaldırma Aksesuarlarının WLL Değerlerinin Kontrol Edilmemesi

Bir kaldırma operasyonunun güvenliği yalnızca vincin kapasitesine bağlı değildir. Sapan, zincir, mapa, kilit ve benzeri kaldırma aksesuarlarının da taşıyacağı yüke uygun olması gerekir.

Kaldırma ekipmanlarında belirtilen WLL — Working Load Limit, ekipmanın güvenli çalışma yükünü ifade eder. Ayrıca sapanların kullanım açısı arttıkça sapan kollarındaki kuvvet de artabilir.

Sapanın kullanım şekli, bağlantı noktası, açıları, üretici verileri ve fiziksel durumu birlikte değerlendirilmelidir.

5Yükün Ağırlık Merkezinin Dikkate Alınmaması

Yükün geometrik merkezi ile ağırlık merkezi her zaman aynı noktada olmayabilir. Özellikle düzensiz şekilli ekipmanlarda veya ağırlığın bir tarafta yoğunlaştığı yüklerde yanlış sapanlama yapılması, yükün kaldırıldığı anda dönmesine veya yana yatmasına neden olabilir.

Kaldırma öncesinde yükün ağırlık merkezi mümkün olduğunca belirlenmeli ve kaldırma noktaları buna göre seçilmelidir.

6Zemin Taşıma Yeterliliğinin Kontrol Edilmemesi

Mobil vinç operasyonlarında zeminin uygunluğu kritik öneme sahiptir. Vinç destek ayaklarına gelen yükler çok yüksek değerlere ulaşabilir.

• dolgulu zeminler,
• kazı kenarları,
• rögar ve altyapı hatları,
• bodrum veya boşluk üzerindeki yüzeyler,
• gevşek veya suya doygun zeminler

Gerekli durumlarda uygun boyutlarda ayak altı plakası veya yük dağıtıcı takozlar kullanılmalıdır.

7Kaldırma Alanının Sınırlandırılmaması

Askıdaki yükün altında veya hareket güzergâhında personel bulunması ciddi bir risk oluşturur. Operasyon alanı bariyer, şerit veya uygun fiziksel sınırlandırmalarla belirlenmeli ve yetkisiz kişilerin alana girmesi engellenmelidir.

8Operatör ile İşaretçi Arasında Haberleşmenin Belirsiz Olması

Operatör bazı kaldırma operasyonlarında yükü veya yükün bırakılacağı noktayı doğrudan göremeyebilir. Bu durumda operatör ile işaretçi arasındaki haberleşme kritik hale gelir.

• kimlerin işaretçi olduğu,
• hangi el işaretlerinin kullanılacağı,
• telsiz kullanılacaksa kanal ve iletişim yöntemi,
• acil durdurma işaretinin ne olduğu

operasyon öncesinde açık şekilde belirlenmelidir.

9Rüzgâr ve Çevresel Koşulların Göz Ardı Edilmesi

Rüzgâr özellikle geniş yüzey alanına sahip yüklerde önemli bir risk oluşturabilir. Levha, panel, kalıp, cephe elemanı veya benzeri yükler rüzgâr etkisiyle kontrolsüz şekilde hareket edebilir.

Rüzgâr hızı, üreticinin belirlediği çalışma limiti, görüş mesafesi, yağış, buzlanma ve aydınlatma birlikte değerlendirilmelidir.

Rüzgâr limiti konusunda sabit bir değer varsaymak yerine vinç ve ekipman üreticisinin belirlediği sınırlar esas alınmalıdır.

10Yazılı Kaldırma Planı Hazırlanmaması

Özellikle karmaşık veya kritik kaldırmalarda operasyonun yalnızca sözlü olarak planlanması önemli bir eksikliktir.

İyi hazırlanmış bir kaldırma planında kullanılacak vinç, yük bilgileri, yük ağırlığı, çalışma yarıçapı, üretici yük tablosu kapasitesi, kaldırma aksesuarları, operatör, işaretçi/sapancı, zemin koşulları, çevresel riskler, yük alma noktası, güzergâh, yük bırakma noktası, yasaklı alanlar ve operasyon öncesi kontroller açıkça tanımlanmalıdır.

Mümkün olduğunda kaldırma planına operasyonu gösteren basit bir kroki eklenmesi de saha ekibinin operasyonu daha kolay anlamasını sağlar.

Kaldırma Operasyonu Öncesi Kısa Kontrol Listesi