Ramak Kala Olay Nedir?
Olay gerçekten meydana gelmiştir; ancak sonuçta yaralanma, ölüm veya zarar oluşmamıştır. Bir yükün çalışanın yanına düşmesi, forkliftin yayaya çarpmadan son anda durması veya yüksekten düşen bir malzemenin kimseye isabet etmemesi buna örnektir.
Ramak Kala, Tehlikeli Durum ve İş Kazası Arasındaki Fark
Henüz olay meydana gelmeden fark edilen tehlikedir. Örneğin açık şaft boşluğu veya hasarlı elektrik kablosu.
Olay meydana gelmiştir ancak zarar oluşmamıştır. Örneğin malzeme düşmüş fakat kimseye çarpmamıştır.
Olay yaralanma, ölüm veya mevzuattaki iş kazası sonuçlarından birine yol açmıştır.
Ramak Kala Neden Bildirilmelidir?
Çünkü sonucun zararsız kalması bazen yalnızca zamanlama veya konum farkından kaynaklanır. Aynı olay tekrarlandığında ciddi yaralanma meydana gelebilir. Ramak kala kayıtları tekrar eden tehlikeleri, yetersiz bariyerleri ve saha organizasyonundaki zayıflıkları kaza gerçekleşmeden önce görünür hale getirir.
6331 Sayılı Kanuna Göre Ramak Kala Olayların İncelenmesi
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu – Madde 14
İşverenin; yaralanma veya ölüme neden olmasa da işyeri ya da iş ekipmanının zarar görmesine yol açan veya çalışanı, işyerini ya da iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli bulunan olayları inceleyerek bunlarla ilgili rapor düzenlemesi öngörülür.
6331 sayılı Kanunun 14'üncü maddesindeki SGK bildirim süreleri iş kazaları ve meslek hastalıkları için düzenlenmiştir. Sadece ramak kala niteliğinde kalan ve iş kazası sonucu doğurmayan olay için aynı maddede ayrıca bir SGK bildirim süresi sayılmamıştır. Bununla birlikte sektöre özgü düzenlemeler, sözleşmesel şartlar ve kurum prosedürleri ayrıca kontrol edilmelidir.
Ramak Kala Nasıl Bildirilir?
Bildirim yöntemi kâğıt form, QR kod, mobil uygulama, e-posta veya kurumun dijital saha sistemi olabilir. Önemli olan çalışanın hızlı bildirim yapabilmesi ve kaydın aksiyon kapanışına kadar izlenebilmesidir.
Devam eden tehlikeyi kontrol edin
Aynı tehlike sürüyorsa işi durdurun, alanı izole edin veya ekipmanı güvenli duruma alın.
Bildirim gecikmesin
Yer, zaman, faaliyet ve olayın kısa açıklaması mümkün olduğunca erken kayıt altına alınmalıdır.
Kanıtları koruyun
Güvenliyse olay yeri, ekipman ve çevresel koşullar fotoğraflanabilir; olay sonradan kurgulanmamalıdır.
Tanıkları dinleyin
Amaç suçlu bulmak değil, olayın gerçek iş akışında nasıl geliştiğini anlamaktır.
Kök nedeni belirleyin
“Dikkatsizlik” tek başına kök neden değildir. Planlama, yöntem, ekipman, gözetim ve organizasyon incelenmelidir.
Aksiyonu kapatın
Sorumlu ve termin belirlenmeli; tedbirin uygulandığı sahada doğrulanmadan olay kapatılmamalıdır.
Ramak Kala Bildirim Formunda Neler Olmalı?
Önerilen temel alanlar
Sahadan Ramak Kala Örnekleri
Yüksekte çalışma
Üst kattan düşen el aleti alt seviyedeki çalışanın yanına düşer ancak kimse yaralanmaz.
Forklift
Forklift geri manevrada yayaya yaklaşır ve operatör son anda durur.
Kaldırma operasyonu
Askıdaki yük kontrolsüz salınım yapar ancak personele veya ekipmana çarpmaz.
Elektrik
Hasarlı uzatma kablosunda ark oluşur ancak çalışan temas etmeden enerji kesilir.
Kazı
Kazı kenarındaki bölüm çöker fakat olay sırasında bölgede personel bulunmaz.
Makine
Koruyucusu açık ekipman beklenmedik şekilde hareket eder fakat çalışan temas bölgesinde değildir.
Kök Neden Analizi Nasıl Yapılır?
Ramak kala incelemesi “çalışan dikkatsizdi” cümlesiyle bitmemelidir. Olayı mümkün kılan sistem faktörleri araştırılmalıdır. Basit olaylarda 5 Neden; daha karmaşık olaylarda neden-sonuç veya bariyer analizi kullanılabilir.
| Soru | İnceleme alanı |
|---|---|
| Ne oldu? | Olayın kronolojisi ve fiziksel gerçekleşme biçimi. |
| Neden mümkün oldu? | Eksik bariyer, arızalı ekipman, yanlış yerleşim veya yöntem. |
| Planlama yeterli miydi? | Risk değerlendirmesi, iş yapım yöntemi, izin ve görev dağılımı. |
| Kontrol neden çalışmadı? | Teknik koruma, prosedür, gözetim, eğitim veya bakım eksikliği. |
| Tekrarı nasıl önlenir? | Tehlikeyi ortadan kaldıran veya riski kalıcı azaltan tedbir. |
Ramak Kala Sonrası Risk Değerlendirmesi Güncellenir mi?
Evet. İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 12'nci maddesinde iş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olay meydana gelmesi, ortaya çıkabilecek yeni risklerin etkisi dikkate alınarak risk değerlendirmesinin tamamen veya kısmen yenilenmesini gerektiren durumlar arasında sayılmıştır.
Risk değerlendirmesini dijital hazırlayın
İGU ALPEREN 5×5 Risk Analizi Oluşturucu ile faaliyet, tehlike, kontrol tedbiri, ilk risk ve kalan risk kayıtlarını oluşturabilirsiniz.
Ramak Kala Bildirim Kültürü Nasıl Geliştirilir?
- Bildirim formunu kısa ve erişilebilir tutun.
- Çalışana bildirim sonrası yapılan aksiyonla ilgili geri bildirim verin.
- Bildirim yapan çalışanı otomatik olarak suçlamayın.
- Tekrarlayan olayları trend olarak analiz edin.
- Yüksek potansiyelli ramak kalaları önceliklendirin.
- Aksiyonları sorumlu ve termin ile takip edin.
Sık Yapılan Hatalar
Örnek Ramak Kala Kaydı
Olay: İskele üst seviyesinden yaklaşık 1 kg ağırlığında el aleti düşerek alt geçiş yolunun yakınına düştü. Yaralanma olmadı.
Potansiyel sonuç: Ciddi baş yaralanması.
İlk tedbir: Alt bölge izole edildi, üst seviye çalışma durduruldu.
Kök neden: El aleti bağlama sisteminin kullanılmaması ve alt alanın çalışma öncesi yeterli ayrılmaması.
Aksiyon: El aleti bağlama sistemi uygulanacak, alt alan bariyerleme standardı güncellenecek ve ekip toolbox ile bilgilendirilecek.
Sonuç
Ramak kala olayın değeri, zararın gerçekleşmemiş olmasında değil; ciddi bir kazayı zarar oluşmadan önce görme fırsatı vermesindedir. Etkin sistem yalnızca olayı kaydetmez: bildirir, inceler, kök nedeni belirler, riski yeniden değerlendirir, aksiyonu uygular ve kapanışı doğrular.
Ramak kala bildirimi “kaza olmadı” kaydı değil, “bir sonraki kazayı önleme” kaydıdır.
Mevzuat ve teknik kaynaklar
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği – ramak kala tanımı ve risk değerlendirmesinin yenilenmesi.
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu – Madde 14 – zarar doğurmayan ancak zarar potansiyeli taşıyan olayların incelenmesi ve raporlanması.
- ÇSGB – İSG Yönetim Sistemi Rehberi – ramak kala kayıt, inceleme, istatistik ve kök neden yaklaşımı.