Yüksekte çalışma; inşaat, bakım-onarım, çatı, cephe, iskele, platform, enerji ve endüstriyel bakım faaliyetlerinde karşılaşılan kritik risk başlıklarından biridir. Çalışanın düşmesi halinde yaralanma ihtimali bulunan bir çalışma söz konusuysa yalnızca kişisel koruyucu donanımlara değil, çalışma yönteminin tamamına odaklanmak gerekir.
Yüksekte çalışma öncesi temel kurallar
- İş önceden planlanmalıdır. Çalışmanın yeri, süresi, erişim yöntemi, ekipmanı ve sorumluları netleştirilmelidir.
- Risk değerlendirmesi yapılmalıdır. Düşme mesafesi, kenarlar, boşluklar, zemin, hava koşulları, enerji hatları ve çevresel etkiler değerlendirilmelidir.
- Toplu korunma öncelikli olmalıdır. Korkuluk, güvenli platform, kapatma sistemi veya güvenlik ağı mümkünse KKD’den önce uygulanmalıdır.
- Doğru erişim ekipmanı seçilmelidir. Merdiven her iş için uygun değildir; işin niteliğine göre iskele, yükseltilebilir platform veya uygun erişim sistemi kullanılmalıdır.
- Çalışan eğitimli ve yetkin olmalıdır. Kullanılan sistemin nasıl bağlanacağı, nasıl kontrol edileceği ve düşme halinde ne yapılacağı bilinmelidir.
- Ekipman işe başlamadan önce kontrol edilmelidir. Kesik, yırtık, deformasyon, korozyon, kilit arızası veya etiketi okunmayan ekipman kullanılmamalıdır.
- Kurtarma planı bulunmalıdır. Düşme sonrası askıda kalan çalışanın nasıl ve ne kadar sürede kurtarılacağı önceden planlanmalıdır.
Yüksekte çalışmada temel KKD kombinasyonu
Kullanılacak KKD; işin türüne, çalışma yöntemine ve risk değerlendirmesine göre belirlenir. Ancak düşmeye karşı kişisel koruma sisteminin gerektiği işlerde aşağıdaki ekipmanlar en kritik bileşenler arasındadır.
Düşme, çarpma veya ani hareket sırasında baş koruyucunun yerinde kalmasına yardımcı olur. Baret seçimi yapılan işe ve üretici talimatlarına uygun olmalıdır.
Düşüş durdurma sistemlerinde vücudu uygun noktalardan kavrayan tam vücut kemeri kullanılmalıdır. Hasarlı veya uygunsuz ayarlanmış kemer kullanılmamalıdır.
Düşüş sırasında oluşabilecek kuvveti sınırlandırmaya yardımcı olur. Lanyardın boyu, düşüş mesafesi ve bağlantı yöntemi birlikte değerlendirilmelidir.
Kişisel düşüş durdurma sisteminin bağlandığı noktanın uygunluğu kritik önemdedir. Rastgele boru, korkuluk veya taşıma kapasitesi doğrulanmamış noktalar ankraj olarak kullanılmamalıdır.
Zemin ve iş koşullarına uygun, kaymayı azaltan ve gerekli mekanik korumayı sağlayan iş ayakkabısı kullanılmalıdır.
Yüksekte çalışmanın yanında kesme, sürtünme, montaj, toz veya parçacık riski varsa ilgili riske uygun eldiven ve göz koruması ayrıca seçilmelidir.
KKD ve bağlantı ekipmanlarında standart bilgisi
Aşağıdaki görsel, yüksekte çalışma sırasında karşılaşılabilecek kişisel koruyucu donanım ve bağlantı ekipmanlarını toplu olarak göstermektedir. Görsel üzerindeki standart işaretlemeleri ekipman seçimini anlamaya yardımcı olmak için kullanılabilir; ancak saha kabulünde her ekipmanın kendi etiketi, uygunluk bilgisi, üretici talimatı ve kullanım amacı ayrıca kontrol edilmelidir.
Ankraj noktası neden kritik?
Çalışanın tam vücut kemeri takması tek başına güvenli çalışma anlamına gelmez. Sistem; kemer, bağlantı elemanı, enerji emici bileşen, yaşam hattı veya ankraj ve yeterli düşüş mesafesi birlikte değerlendirilerek kurulmalıdır.
Özellikle sahada “yakında bulunan herhangi bir metal elemana bağlanma” yaklaşımı ciddi bir hatadır. Bağlantı noktasının yük taşıma amacı, konumu ve kullanılan düşmeye karşı koruma sistemiyle uyumu doğrulanmalıdır.
Düşüş mesafesi ve bağlantı konumu
Şok emicili lanyard kullanılması, altında sınırsız boşluk varmış gibi davranılabileceği anlamına gelmez. Lanyard uzunluğu, şok emicinin açılma mesafesi, çalışanın boyu ve güvenlik payı dikkate alınarak düşüş açıklığı değerlendirilmelidir.
Mümkün olduğunda bağlantının daha yukarıdaki uygun bir noktadan yapılması, serbest düşüş mesafesini azaltmaya yardımcı olur. Bağlantı seçimi yapılırken salınım düşüşü riski de değerlendirilmelidir.
Merdiven kullanımı: her yüksekte çalışma merdivenle yapılmaz
Merdivenler erişim amacıyla veya kısa süreli, düşük riskli belirli işler için uygun olabilir; ancak uzun süreli, kuvvet gerektiren veya iki elin aktif kullanıldığı faaliyetlerde daha güvenli bir çalışma platformu tercih edilmelidir.
Merdivenin zemine oturuşu, kaymaya karşı sabitlenmesi, açısı, basamakları ve çalışanın üç nokta temasını koruyabilmesi çalışma öncesinde değerlendirilmelidir.
Hava koşulları ve çalışma alanı
Rüzgâr, yağış, buzlanma, yetersiz görüş veya ıslak yüzeyler düşme riskini önemli ölçüde artırabilir. Çalışmaya devam edip etmeme kararı yalnızca iş programına göre değil, güvenli çalışma koşullarının sürdürülebilir olup olmadığına göre verilmelidir.
Sık yapılan hatalar
- Baretin çene bandını kullanmamak veya uygun olmayan baş koruyucu kullanmak.
- Tam vücut kemeri yerine işe uygun olmayan kemer kullanmak.
- Lanyardı taşıma kapasitesi doğrulanmamış bir noktaya bağlamak.
- Düşüş mesafesini hesaplamadan şok emicili sistem kullanmak.
- Merdiveni çalışma platformu gibi sürekli kullanmak.
- Hasarlı, etiketi okunmayan veya kontrol geçmişi belirsiz ekipmanı kullanmaya devam etmek.
- Yalnız çalışmak ve kurtarma planı oluşturmamak.
- KKD kullanıldığı için korkuluk veya diğer toplu korunma tedbirlerini gereksiz görmek.
Çalışmaya başlamadan önce 8 soruluk hızlı kontrol
- Düşme riski ortadan kaldırılabilir mi?
- Toplu korunma sistemi yeterli mi?
- Çalışma platformu veya erişim ekipmanı işe uygun mu?
- Kullanılacak kemer, lanyard ve bağlantı elemanları kontrol edildi mi?
- Ankraj / yaşam hattı sistemi uygun mu?
- Düşüş açıklığı yeterli mi?
- Çalışan eğitimli ve ekipmanı doğru ayarlamış mı?
- Kurtarma planı ve iletişim yöntemi hazır mı?
Sonuç
Yüksekte çalışma güvenliği tek bir ekipmana indirgenemez. Doğru yaklaşım; işi planlamak, düşmeyi mümkün olduğunca toplu korunma yöntemleriyle önlemek, gerekli olduğunda uygun kişisel düşüş durdurma sistemini kurmak ve tüm sistemi çalışma öncesinde kontrol etmektir.
Çene bantlı baret, tam vücut emniyet kemeri, şok emicili bağlantı sistemi, uygun ankraj, iş ayakkabısı ve yapılan işe göre diğer KKD’ler ancak doğru yöntem ve doğru bağlantıyla birlikte etkili koruma sağlar.
Kısa Özet
- Önce düşme riskini ortadan kaldırın veya toplu korunma uygulayın.
- İşe uygun erişim ekipmanı ve çalışma platformu seçin.
- Kişisel düşüş durdurma gerektiğinde tam vücut kemeri ve uygun bağlantı sistemi kullanın.
- Ankraj ve düşüş açıklığını mutlaka değerlendirin.
- Ekipmanı her kullanım öncesi kontrol edin.
- Kurtarma planı olmadan yüksek riskli çalışmaya başlamayın.