Kapalı alanlarda yapılan çalışmalar, iş sağlığı ve güvenliği açısından en kritik faaliyetler arasında yer alır. Tanklar, silolar, kuyular, menholler, galeriler, kanallar, boru hatları, çukurlar ve benzeri alanlarda dışarıdan güvenli görünen bir ortam çok kısa sürede ölümcül hale gelebilir.
Kapalı alanlardaki temel risk yalnızca alanın dar olması değildir. Oksijen yetersizliği, zehirli veya yanıcı gazlar, ani enerji verilmesi, malzeme altında kalma, düşme, yüksek sıcaklık ve kurtarmanın zor olması aynı anda ciddi sonuçlar doğurabilir.
Önce alanın gerçekten kapalı alan olup olmadığını belirleyin
Kapalı alan denildiğinde yalnızca tamamen kapalı tanklar düşünülmemelidir.
Bir alan;
- çalışanın içine girebileceği büyüklükteyse,
- giriş ve çıkış imkanları sınırlıysa,
- sürekli insan bulunması için tasarlanmamışsa,
kapalı alan niteliği taşıyabilir. Tanklar, silolar, kazanlar, menholler, kuyular, hazneler, boru hatları, tüneller ve bazı çukurlar buna örnek olabilir.
İlk adım işyerindeki kapalı alanların önceden belirlenmesi ve yetkisiz kişilerin bu alanlara kontrolsüz şekilde girmesinin engellenmesidir.
Kapalı alana yazılı çalışma izni olmadan girmeyin
Kapalı alan çalışmaları mümkün olduğunca bir Kapalı Alan Çalışma İzin Sistemi üzerinden yürütülmelidir.
İzin formunda en az;
- çalışma alanı ve yapılacak iş,
- çalışacak personel ve gözcü,
- giriş sorumlusu,
- başlangıç ve bitiş zamanı,
- atmosfer ölçüm sonuçları,
- izolasyonlar ve LOTO,
- KKD ve solunum koruyucular,
- havalandırma yöntemi,
- kurtarma yöntemi
belirlenmelidir.
Atmosferi ölçmeden giriş yapmayın
Kapalı alanlarda en önemli kontrollerden biri atmosfer ölçümüdür.
Özellikle;
- O₂ — Oksijen,
- LEL — Alt Patlama Limiti,
- H₂S — Hidrojen Sülfür,
- CO — Karbonmonoksit
ve yapılan işe göre ortaya çıkabilecek diğer toksik gaz veya buharlar değerlendirilmelidir.
Gazların yoğunlukları farklı olabileceği için gerektiğinde alanın üst, orta ve alt seviyeleri ayrı ayrı ölçülmelidir.
Tek ölçümle yetinmeyin
Çalışmaya başlamadan önce yapılan ölçüm yalnızca o anki atmosferi gösterir. Kaynak yapılması, kimyasal kullanılması, çamur veya atıkların hareket ettirilmesi, proses hattının açılması ya da havalandırmanın durması atmosferi değiştirebilir.
Riskin devam ettiği çalışmalarda atmosfer çalışma öncesinde ve çalışma süresince gerekli sıklıkta veya sürekli izlenmelidir. Gaz ölçüm cihazının kalibrasyon ve bump test durumu da kontrol edilmelidir.
Havalandırmayı doğru yapın
Kapalı alanlarda mekanik havalandırma birçok atmosferik riskin azaltılmasında temel kontrol yöntemidir.
Havalandırma sistemi;
- temiz havayı uygun noktaya ulaştırmalı,
- kirli havayı güvenli bölgeye tahliye etmeli,
- ölü bölgeler bırakmamalı,
- egzoz gazlarını tekrar alana taşımamalıdır.
Enerji kaynaklarını izole edin
Giriş yapılmadan önce gerektiğinde;
- elektrik,
- mekanik enerji,
- hidrolik ve pnömatik sistemler,
- basınçlı hatlar,
- ürün veya kimyasal besleme hatları
güvenli şekilde izole edilmelidir.
Gerekli durumlarda LOTO — Kilitleme / Etiketleme sistemi uygulanmalı ve enerji izolasyonunun etkinliği doğrulanmalıdır.
Kapalı alanda çalışanı yalnız bırakmayın
Kapalı alan içerisinde çalışan personelin dışında, çalışma boyunca alanın dışında görev yapan eğitimli bir gözcü bulunmalıdır.
Gözcü;
- içerideki çalışanları takip etmeli,
- iletişimi sürdürmeli,
- giriş yapan kişi sayısını kontrol etmeli,
- ortam koşullarındaki değişiklikleri izlemeli,
- gerektiğinde tahliyeyi istemeli,
- acil durum prosedürünü başlatmalıdır.
Solunum koruyucu seçiminde kritik hataya düşmeyin
Kapalı alanlarda sık yapılan hatalardan biri, tam yüz maskesi takan çalışanın her atmosferde güvende olduğunun düşünülmesidir.
Atmosferin bilinmediği, kirletici konsantrasyonunun güvenilir şekilde belirlenemediği veya ortamın yaşam ve sağlık için ani tehlike oluşturduğu koşullarda atmosferden bağımsız solunum havası sağlayan sistemler değerlendirilmelidir.
SCBA veya uygun şartlarda yardımcı bağımsız hava kaynağı bulunan hava beslemeli sistemler bu amaçla kullanılan ekipmanlar arasındadır.
Girişten önce kurtarma planını hazırlayın
Kapalı alan kazalarında en kritik hatalardan biri, içerideki çalışan fenalaştığında başka bir çalışanın refleks olarak kurtarmak amacıyla içeri girmesidir.
İşin özelliklerine göre;
- tripod,
- kurtarma vinci,
- yaşam hattı,
- tam vücut emniyet kemeri,
- sedye,
- uygun solunum ekipmanı,
- kurtarma ekibi
giriş başlamadan önce hazır olmalıdır.
Şartlar değişirse çalışmayı durdurun
Aşağıdaki durumlardan biri meydana geldiğinde çalışma yeniden değerlendirilmelidir:
- gaz alarmının devreye girmesi,
- havalandırmanın durması,
- iletişimin kesilmesi,
- proses koşullarının değişmesi,
- yeni bir kimyasalın kullanılması,
- enerji izolasyonunun bozulması,
- çalışanın sağlık problemi yaşaması,
- kurtarma sisteminin devre dışı kalması.
Şüpheli durumda doğru yaklaşım çalışmaya devam etmek değil, alanı boşaltarak şartları yeniden değerlendirmektir.
Kapalı alanda güvenlik bir ekipman değil, sistemdir
Güvenli çalışma; risk değerlendirmesi + iş izin sistemi + atmosfer ölçümü + havalandırma + enerji izolasyonu + eğitimli personel + gözcü + doğru KKD + iletişim + hazırlanmış kurtarma planının birlikte uygulanmasıyla sağlanır.
Kapalı Alan Güvenlik Asistanı
O₂, LEL, H₂S ve CO ölçümlerini; izolasyon, havalandırma, gözcü, kurtarma hazırlığı ve solunum koruyucu seçimiyle birlikte değerlendirin. Giriş kararı oluşturun ve çalışma izin formunuzu raporlayın.
Kaynak ve teknik referanslar
İçerik hazırlanırken kapalı alanlarda iş izin sistemi, atmosfer ölçümü, gözcü, kurtarma ve solunum koruyucu prensipleri için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı rehberleri ve OSHA kapalı alan / solunum koruma standartları referans alınmıştır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; işyerine özgü risk değerlendirmesi, yürürlükteki mevzuat, üretici talimatları ve yetkili kişilerin değerlendirmesinin yerine geçmez.